INDIA RÁH MALUHPI REINA A Y AW.

 INDIA RÁH MALUHPI REINA A Y AW. 


Courtesy - MMmission.


India râh sawhkhâ ta hâkô, kô 2027 pa liana khi ta râh zawpi zydua maluhpi reina a hnei aw. 

Atanoh târi 7 January, 2026, Pakhynoh liana khata Registrar General and Census Commissioner of India (RG&CCI), Mrityunjay Kumar Narayan ta pahnosana a papuapa liata India râh maluhpi reina, Population Census-2027 cha hâkô liana khita India râh pôhpalôhpa liata pahrâpa zawpi maluh zydua reina hneina awpa ta pahnosana châ a papua.


He maluhpi reina he chhaih noh lâta hnei awpa ta pachhaihpa a châ. Achhaih khana pathaona cha atakô, kô 2026 tawhna heta hnei pathaopa châ aw ta, achhaih nohna cha hâkô February thlâpâ târi 1 pa tawhta hnei pathao pata March thlâpâ târi 1, 2027 pa liata rei khai thei awpa ta pachhuahpanohpa a châ.


Atakô, kô 2026 April thlâpâ târi 1 pa tawhta maluhpi reina chhaih khana awpa cha pathaopa châ awta, September thlâpâ târi 30 liata pachhâpa a châ aw. Maluhpi reina chhaih khana he  House Listing Operation (HLO) tahpa ta reipa a châ aw.


Noh 30 chhôh ta HLO he siekhei awpa ta daihti cha pahnosapa a châ aw. Odyh zie reina cha State nata UT zydua liata hnei khaipa châ awta, thla charuh chhôh liana heta state/UT sâkha lymâ liata nóh 30 lymâ daihtih hmâh lymâ pa a châ aw. He hleikhô ta, âmo ta âpahnosana daihtih chhao taopa châ awta, he heta a eikhana awpa daihti pathao hlâ noh 15 chhôhta daihtih pahypa a châ aw.


Atahmâ ta maluhpi rei awpa he a eikhana awpa châta Digital Census hmâ awpa a châ hleikhô ta, India independence a hmô tawhta a eikhana nata a hmiatua chaipa châ awpa ta chipho maluh reina awpa chhao a châ pâ hra aw. Kô 2025 April thlâpâ liana khata Cabinet Committee ta he maluhpi reina awpa liata a chipho ta maluh reih awpa he âry avaw tah chiepa kha a châ.


Daihtih kha châ rakha tawh tlyma ta a daihti pasie pa, Census ei 16-na awpa liana heta a chipho châna maluh reina chhao hneipâpa châ hra aw ta,  chipho maluh reina hnei awpa he zâkô lâ liata ama  vaw phua khai chiepa kha a châ. 


Maluh reina eikhana liana heta maluh reihtuhpa zy ta odyh to liata ângia pata hiahrina 35 âchhy awpa taopa a châ aw. He zy hry liana heta, osana châta ama chhaichhi hmâpa zy, ama niebaw tyhpa zy, ti pathaipa ama la tyhna zy, o kha liata nôvah baokha zie ma ama y tahpa zy, ama duahmo, ochhôh liata pahrâpa nata ama hmo hneipa nano nano pa zy ama ngia khai lymâ aw. A hnô lâta a mopakhapa maluh reina châ awpa ta vaw ngia chhieliena awpa chhao a châ pâ hra aw.


A chhai nohna Population Enumeration (PE) ama tahpa liana heta moto zydua cha ama khihsana, khihtlâh duahmo, hrozie nata ama châna chhichâna kichopa zydua chhaota ngia khaipa châ aw eita, roh khaipa a châ hra aw. He he hâkô, February thlâpâ tari 1, 2027 liata siekhei pathaopa châ heih awta, chipho châna chhao he liana heta reipa a châ aw. 


Sie vawh rairu viana nata dâhhawh tla hluhna suh Ladakh, J&K, Himachal Pradesh nata Uttarakhand zy liata deikua cha atakô October thlâpâ târi 1 pa tawhta hnei pathaopa a châ aw.


RGI ta azâkô November thlâpâ târi 10-30 chhôh liana kha ta state/UT zydua hnota he maluhpi reina awpa liata maohphaotuh awpa zy rao khai awpa ta a vaw pahnosa khai hawpa kha a châ. He liana heta Data lapakhyna rai cha Enumerators,  Supervisors,  Master Trainers, Principal Census Officer, District Census Officer, Special Charge Census Officer nata mohropa chyhsa 30 lakhs rachhôh ta maluhpi reina rai he ama hria aw. Mobile application tawhta lapakhypa a châ aw. Enumerator nah zy ta ama o lâ vaw aw ei ta, data lapakhysa leipa chhaota o hneituhpa zy ta degital ta ama pangia khai thei aw. Maluhpi reina rai hriatuh awpa zydua cha January thlâpâ târi 15 hlâta ârao hmâ khai awpa nata portal liata âroh pangia khai awpa tahpa a châ.


RGI heta state zydua cha areituh awpa chyhsa nata chhithatuh awpa zy cha pasia khai awpa tah ta. He nah zy he maluh reina liata a su lâta pangai pata, maluh reituh awpa zy ama châ pa vata  ' a chatliena lâta pasia khai awpa ta' a ta. Maluh reituhpa pakha ta chyhsa 700-800 rachhô lymâ rei pata a mohhôhtuhpa(Supervisor ) pakha ta maluh  reituhpa pacharu lymâ rai hriana mohhôh awpa ta tahpa a châ hra.


State to ta biehneituh awpa zy cha; maluh reituh awpa nata mohhôhtuh awpa  zy cha a reituhpa nata a mohhôhtuhpa ama raopa zie tawhta 10% lymâ cha reserve ta rao ta, so awpa tahpa a châ hra.


Zâkô December thlâpâ liana khata Union Cabinet ta Census 2027 siekheina awpa châna heta sôh byuh awpa zie, Thysâ Rs. 11,718(Crore) pachhuahpanohpa cha liahsa ta â vaw py khai hawpa kha a châ. He sôh pachhuahpanohna âmâ pyhna chôchâh a reina liana heta Union Minister Ashwini Vaishnaw- ta  atahmâ ta maluhpi reina awpa he digital ta siekheina eikhana awpa a châ pa vâta areih chhôh daihti chhao a rei lei awpa zie a rei.


Khaw chhaichhi lâta a viapa ta hriatuh awpa chyhsa 18,600 rachhôh y aw eita, âmo heta  noh 550 hlâta chyh lei via pata rai ama hria aw. Census 2027 châta hmâ awpa khaw chhaichhi technology zy cha amo sahlao zy heta ama buakhei aw tahpa ta Puhpa Vaishnaw ta a rei.


India râh liata zawpi maluh a chipho ta reina hnô chaipa cha British ta âvao no, kô 1881-1931 likaw liata hneipa kha a châ. India independence a hmô tawhta deikua cha chipho ta maluhpi reina cha hnei beihpa châ khao vei. Atahmâ ta maluhpi rei awpa he India râh liata Official ta maluhpi reina ei 16 hneina awpa nata independence a hmô tawhta a ei 8 na awpa a châ.


India râh zawpi maluhpi reina hnôh chaipa cha kô 2011 liata Census hneipa kha a châ. Ei 15-na châ awpa ta India maluhpi reina, kô 2011 Census liana khata India râh liata zawpi maluhpi zie cha 1210.19 million ama y. Maluhpi reina Census he kô 10 padai lymâ ta hnei lymâ tyhpa a châ. Châhrasala, Covid-19 hripi a charei vâta kô 2021 liata maluhpi reina hnei awpa cha hnei theipa châ lei pata, a hnô lâ chhao kô vâro tlai pahawpasâ laipa vaw châ ta, atakô he hnei thei awpa a vaw châ haw.

Comments

Popular posts from this blog

Miss MSA History, 1995 - 2019

School Khawh pazao heih aw